ҰЛТТЫҚ КИІМ – ҰЛТТЫҚ КОДЫМЫЗ

      Қазақтың ұлттық киімі — халқымыздың материалдық мәдениетінің ең жарқын, ең құнды көріністерінің бірі. Ол тек суықтан немесе ыстықтан қорғайтын киім ғана емес, көшпелі халықтың өмір салтын, танымын, тарихы мен эстетикалық талғамын көрсететін үлкен өнер туындысы. Ғасырлар бойы қалыптасқан бұл мұра бүгінгі күні де өз құндылығын жоғалтпай, заманауи сән әлемінде жаңа тыныспен қайта жаңғырып келеді.

      Қазақ ұлттық киімдерінің өзіндік өрнегі, тігілу әдісі және қолданылатын материалдары ерекше болған. Көшпелі тұрмысқа ыңғайлы болу үшін киімдер негізінен табиғи өнімдерден — тері, жүн, киіз, жібек және барқыттан тігілген.

       Киімнің басты ерекшеліктеріне тоқталсақ:

• Атқа мінуге ыңғайлылығы: Шапанның, шалбардың және етіктің пішімі ат үстінде еркін отырып-тұруға бейімделген.

• Әлеуметтік мәртебені білдіруі: Адамның киген киіміне, таққан әшекейіне және бас киіміне қарап оның жасын, қоғамдағы орнын, байлығын, тіпті отбасылық жағдайын бірден анықтауға болатын еді.

• Ою-өрнектердің сыры: Киімге түсірілген әрбір оюдың (қошқармүйіз, құсқанат, су және т.б.) өзіндік мағынасы бар. Олар иесін пәле-жаладан қорғайтын тұмар іспетті саналған.

        Қазақ киімдері жынысына және жас ерекшелігіне қарай бірнеше топқа бөлінеді. Әйелдер киімі өзінің нәзіктігімен, ашық түстерімен және әшекейлерінің көптігімен ерекшеленеді. Әрбір кесте

• Көйлек және қамзол: Қыздар мен әйелдер етегі бүрмелі көйлек киіп, сыртынан жеңсіз немесе қысқа жеңді қамзол киген.

• Сәукеле: Қазақ қызының ұзату тойында киетін ең қасиетті әрі бағалы бас киімі. Ол биік, мұнара тәрізді болып келеді және алтын, күміс, маржан, бұлғын терлерімен әшекейленеді.

• Кимешек: Тұрмысқа шыққан әйелдер мен ақ жаулықты әжелердің бас киімі. Ол әйелдің шашы мен мойнын, иығын жауып тұрады.

       Ерлер киімі негізінен төзімді, кең әрі айбынды етіп тігілген.

• Шапан: Қазақ ерлерінің негізгі сырт киімі. Ол қалың матадан, астарланып, кейде ішіне жүн немесе мақта салынып тігілген. Бүгінгі күнге дейін сыйлы қонаққа шапан жабу — үлкен құрметтің белгісі.

• Күпі және тон: Қысқы суықта киетін, қой немесе түйе жүннен, аң терісінен жасалған жылы киімдер.

• Бөрік және тымақ: Аң терісінен (түлкі, сусар, қасқыр) тігілетін ерлердің бас киімі. Әсіресе, қысқы аязда қорғайтын тымақтың қазақ үшін орны бөлек.

       Қазіргі таңда қазақтың ұлттық киімі тек мұражай жәдігері емес. Бүгінде Neo-Nomad (жаңа көшпенділер) стилі трендке айналып, қазақстандық дизайнерлер ұлттық нақыштарды заманауи сәнмен шебер ұштастыруда. Күнделікті өмірде, ресми кездесулерде және халықаралық сахналарда қазақ ожаулары, оюлы пиджактар мен қамзолдар жоғары сұранысқа ие.

        Қазақтың ұлттық киімі — бұл біздің ұлттық кодымыз бен мақтанышымыз. Оны сақтау, дәріптеу және заман талабына сай дамыту — өскелең ұрпақтың басты міндеті. Ұлттық киімді кию арқылы біз өткен тарихымызға құрмет көрсетіп, әлемге өзіміздің бірегей мәдениетімізді таныта аламыз. Қазақтың ұлттық киімі — бұл біздің ұлттық кодымыз бен мақтанышымыз. Ең қуаныштысы, бүгінде бұл құнды мұра тек мұражай жәдігері немесе сахналық образ ғана емес. Қазіргі таңда ұлттық нақыштағы киімдер адамдардың күнделікті образына, заманауи гардеробына белсенді түрде еніп жатыр [neo-nomad стиль]. Қала көшелерінен оюмен өрнектелген шапандарды, стильді қамзолдарды, заманауи пиджактар мен тақияларды күнделікті киіп жүрген жастар мен үлкендерді жиі кездестіруге болады. Ұлттық киім элементтерін күнделікті өмірде сәнге айналдыру арқылы біз өткен тарихымызға құрмет көрсетіп қана қоймай, әлемге өзіміздің бірегей, заманауи мәдениетімізді танытып келеміз. Оны сақтау, дәріптеу және күнделікті өмірде мақтанышпен киіп жүру — өскелең ұрпақтың басты міндеті.