ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ: КҮРІШ ЕГІСТІГІНЕ ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯ ЕНГІЗІЛІП ЖАТЫР
2026 жылы бұл тәжірибені кеңейтіп, тағы 200 гектарға енгізу жоспарланып отыр. Түркістан облысында күріш егістігіне жаңа технология енгізіліп, су үнемделуде.
Түркістан облысында су үнемдеу технологиялары жүйелі түрде енгізіліп келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар облыс әкімі Нұралхан Көшеров қадағалауында.
2025 жылы «Таймас-2024» ЖШС Отырар ауданындағы Қарғалы ауыл округінде 400 гектар алқапқа күрішті тамшылатып суғару әдісімен егіп, әр гектарынан орта есеппен 50 центнер өнім алды. 2026 жылы бұл тәжірибені кеңейтіп, тағы 200 гектарға енгізу жоспарланып отыр.
Ерекше атап өтерлігі – күріш елімізде пилоттық негізде алғаш рет дәл осы тамшылатып суару тәсілімен егілді. Дәстүрлі әдісте бір гектар күрішке 26 мың текше метрге дейін су жұмсалса, жаңа технология арқылы бұл көрсеткіш шамамен 15 мың текше метрге дейін төмендеді. Яғни, су шығыны екі есеге жуық азайды. Бұл – су ресурстарын тиімді пайдалану жолындағы нақты нәтиже.
Ылғал сүйгіш дақылдардың тиімділігін арттыру мақсатында мақта егісінде де жаңа тәсілдер белсенді қолданылуда. 2024 жылы мақта 105,2 мың гектарға дәстүрлі әдіспен, 1,2 мың гектарға жаңа технологиямен егілсе, 2025 жылы керісінше, жаңа технология көлемі 52,2 мың гектарға дейін ұлғайды. Нәтижесінде гектарына 60 центнерге дейін өнім алынып, 89,3 млн м³ су үнемделді. 2026 жылы мақта дақылын жаңа технологиямен 87 мың гектарға дейін жеткізу жоспарланған.
Жалпы, енгізіліп жатқан заманауи әдістер күріш пен мақта өнімділігін арттырып қана қоймай, су тапшылығы жағдайында әрбір текше метр суды тиімді пайдалануға мүмкіндік беріп отыр.
Жыл сайын 350 миллион тонна күріш өндіріледі. Жер шарындағы адамдардың жартысынан көбі оны күніне 3 рет пайдаланады. Ал Жапонияда шаруа қожалықтарының 78% -ы күріш өсіруге бағытталған, мысалы, мұнда күріштің өзіндік құны әлдеқайда жоғары. Азиядағы бір адамға арналған астықтың тұтыну мөлшері жылына 150 кг, ал Еуропадағы - жылына 2 кг. 12-13 миллион тоннаға жуық әлемдік импорт пен экспорттың жыл сайынғы көлемі, яғни Жер бетіндегі барлық өсімдік өнімдерінің шамамен 4 пайызы. Оңтүстік Америка мен Азия күріштің негізгі экспорттаушысы болып табылады, ал Еуропа - импорттаушы.
Күріш мәдениетін суарудың 3 тәсілі бар:
Су тасқыны тұрақты - далада су барлық өсімдікте орналасқан;
Су тасқынының қысқаруы - өсімдіктердің басында және соңында судың қабаты жоқ;
Аралық су тасқыны - судың деңгейі белгілі бір кезеңдерде сақталады. ТМД елдерінде көбінесе қысқарған су тасқыны қолданылады. Арамшөптерден қатты тұзсыз және таза емес топырақта суару себуден және пайда болғаннан кейін жүзеге асырылады. Ұрықтан кейін күріш өрісі құйылады, ал судың қалыңдығы шамамен 5 см-ге дейін қалдырылмайды, содан кейін судың қабаты біртіндеп 15 см-ге дейін өседі, ал осы деңгейде су өсімдіктердің балауызға толы болады. Уақыт өте келе, сумен қамтамасыз ету аздап азаяды, сондықтан жер жетілуіне дейін кептіріліп, егін жинауды бастауға болады. Балдырларды, арамшөптерді химиялық бақылауды немесе топырақтың ауытқуын жою үшін, күріш өрісі кептіріледі.