ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ: САУРАН АУДАНЫНДА ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ӨНІМ ЖИНАЛУДА
Су ресурстарын тиімді пайдалану аграрлық саланың қарыштауына бастайтын негізгі жолдың бірі. Қазақстан аумағының 29%-ы далалық, 44%-ы шөлді аймақ болғандықтан, осы шөлді аумақты шаруаға қолайландыру жұмыстары үздіксіз жүргізіліп келеді. Егістік алқаптарынан мол өнім алу үшін, сәйкесінше баптау жұмыстары да үздіксіз жүріп отыруы тиіс және ол шаруаға да, мемлекетке де қолайлы болу керек. Қазақстанда бұрыннан егістік алқаптары дәстүрлі түрде арық-тоғандар арқылы ағыстық тәсілмен суарылады. Ал Батыс Еуропалық елдердің өнімді суаруға енгізген жаңа тәсілдері бар. Соның бірі – тамшылатып суару.
Сауран ауданы, Жаңа Иқан ауылдық округінде орналасқан шаруашылықта қарқынды алма бағының өнімдерін жинау жұмыстары басталды. Жалпы аумағы 70 гектарды құрайтын алма бағында әр гектарға 2 мың түп алма ағашы отырғызылған. Алма бағы толықтай тамшылатып суару жүйесімен қамтылған. Бұл технология суды тиімді пайдалануға, ағаштардың қалыпты өсіп-жетілуіне және мол өнім алуға мүмкіндік береді.
Биыл әр түптен орта есеппен 20 келіге дейін алма жиналады деп күтілуде. Қазіргі таңда 30 гектар алқаптың өнімі толық жиналып болса, алдағы уақытта қалған 40 гектардағы алма өнімін жинау жұмыстары аяқталады.
Сонымен қатар, шаруашылық аумағында алма және басқа да жеміс-жидектерді ұзақ мерзімге сақтауға арналған заманауи қойманың құрылысы жүргізілуде. Бұл нысан өнімнің сапасын жоғалтпай сақтап, ішкі нарықты жыл бойы сапалы жеміспен қамтуға бағытталған.
Тамшылатып суару – өсімдіктің тікелей тамырлық зонасына құбырлар, түтіктер, эмиттер көмегімен суды баяу тамшылату арқылы суаруға мүмкіндік теретін тәсіл. Сонымен қатар, оны тыңайтқыштарды үнемдейтін ерекше суару түрі деп те атайды. Тамшылатып суару әдісі бүгінде Батыс Еуропа елдерінде кеңінен қолданылады. Ақылды технологияларды агросалаға енгізгелі бұл тәсіл шет елдерде арнайы құрылғылардың көмегімен жұмыс жасауда. Алайда, бұл жаңа технологиялар тамшылатып суару әдісінің жақын аралықта пайда болғанын білдірмейді. Оның тарихы б.з.б. І ғасырдан бастау алады. Бұл кезеңде тамшылы суарудың қарапайым түрі қолданылған. Сол заманның ғұламалары өз еңбектерінде егістікті суару үшін жерге сумен толтырылған қыш құмаралардың көмілгендігін жазған. Яғни, жерді ылғалдандыру үшін егін егушілер ортасында осындай әдіс қолданылған. Тарихи деректер бойынша, заманауи тамшылатып суару 1860 жылы Германиядан бастау алған.
Дұрыс жобаланып, құрылған және басқарылған тамшылы суару жүйесі флуд немесе қондырма шашқыш секілді суару түрлерімен салыстырғанда, булануды азайтып, дренажды тереңдету арқылы су ресурстарының сақталуына септігін тигізеді, өйткені судың өсімдік тамырына жетуі дәлірек болады. Сондай-ақ, тамшылы суару су мен өсімдіктің байланысынан таралатын көптеген аурулардың болуын азайтады. Ақыры, су қорлары шектеулі аймақтарда, басында да, соңында да бірдей су мөлшерін пайдалану арқылы өндіріс ұлғая алады. Қуаң аумақтарда және құмды жерлерде суды мүмкіндігінше баяу қолдану тәсілі жөн көрінеді.
Суару жүйесінде судың қолданылу тәсіліне қарай, тайм-релиз тыңайтқыштардың дәстүрлі сыртқы қолданысы кей кездері тиімді емес, өйткені тамшылы жүйелер сұйық тыңайтқыштар мен суаруға арналған суды жиі араластырады. Бұл – фертигация деп аталады; фертигация мен улы химикаттар (пестицидтерді қолдану, сондай-ақ жүйені периодты түрде тазалау үшін хлор немесе күкірт қышқылы сияқты басқа да химикаттарды қолдану) мембраналық сорғылар, піспекті сорғылар немесе аспираторлар сияқты химиялық инжекторларды қолданады. Сондай-ақ, суару кезінде немесе аралықтарда тоқтаусыз химиялық заттар қосылуы мүмкін. Университеттердің жаңа егістік тесттері бойынша, тамшылы фертигация мен суды баяу жеткізуде, тайм-релиз бен микро спрейлерге қарағанда, тыңайтқыштар 95%-ға дейін үнемделеді.